Ở bài trước, chúng ta đã có kiến thức nền tảng về lợi nhuận và dòng tiền (link). Như các bạn đã biết, lợi nhuận công ty có thể bị bóp méo. Ban Giám đốc có thể khai khống doanh thu hoặc khai thấp chi phí. Ở bài này, bạn đọc sẽ biết thêm về những cách khai khống doanh thu phổ biến.
Thông thường, việc thổi phồng doanh thu sẽ diễn ra vào những tháng cuối năm khi Ban Giám đốc nhận định khả năng cao không đạt được chỉ tiêu đề ra. Cách đơn giản và hợp pháp là thay đổi chính sách bán hàng như (i) tăng thời hạn thanh toán cho khách hàng hoặc (ii) chấp nhận cho khách hàng trả lại hàng đã mua. Cả hai cách đều khuyến khích khách hàng lấy nhiều hàng hơn nhưng doanh thu thực sự đạt được là dấu hỏi lớn.
Trường hợp đầu tiên, khi tăng thời hạn công nợ cho khách, khách hàng có thể đặt hàng vượt quá nhu cầu, như vậy những tháng tiếp theo lượng đặt hàng sẽ giảm. Đây là cách dùng doanh thu năm sau để ghi nhận cho năm nay. Nhà đầu tư có thể xem khoản phải thu có tăng tương ứng với tỷ lệ tăng doanh thu hay không để phát hiện điểm bất thường. Giả sử doanh thu tăng 10% nhưng khoản phải thu tăng cao hơn 10% nghĩa là công ty đang cho khách hàng nợ dài hơn, công ty muốn thổi phồng doanh thu đồng thời gia tăng rủi ro nợ xấu.
Trường hợp công ty cho phép khách hàng trả lại hàng đã nhận, về mặt bản chất thì rủi ro và lợi ích liên quan đến quyền sở hữu hàng hóa chưa được chuyển giao cho khách hàng. Nếu hiểu một cách đơn giản, vẫn có khả năng khách hàng lấy hàng hóa nhưng sẽ trả lại sau đó. Vì vậy, công ty chưa thể ghi nhận doanh thu. Nhà đầu tư có thể tìm hiểu bằng cách xem xét khoản mục hàng bán bị trả lại qua từng năm, nếu có sự gia tăng bất thường khoản mục này vào quý 1 thì khả năng công ty đã thổi phồng doanh thu vào năm trước đó là rất cao.
Như vậy, cách tốt nhất để nhà đầu tư đánh giá báo cáo tài chính công ty nói chung cũng như khoản mục doanh thu nói riêng là đánh giá qua nhiều niên độ, từ đó có thể có được “cảm nhận” cũng như hiểu biết tương đối về công ty và có những quyết định đầu tư phù hợp.
(Bảo Hân)
